De Suriname expositie, een kijkje in eigen cultuur

Slavernij Suriname

Ik had al enkele artikelen gelezen over de expositie voordat ik De Grote Suriname Tentoonstelling in de Nieuwe Kerk bezocht. De meeste recensies waren positief, hoewel in het NRC een meer kritische kijk op het geheel stond. De schrijfster Lucette ter Borg vindt dat er treurigmakend veel mist. Zelf kan ik me er iets bij voorstellen dat Suriname, als land met al zijn kleurrijke bewoners en complexe historie, lastig samen te vatten is maar ik wil het met eigen ogen zien. De Surinaamse cultuur is zeer divers, de inheemse bevolking (Ingis, indianen), de Creolen én Marrons (van origine Afrikaans), de Hindoestanen (uit India) de Javanen (uit Java), en Chinezen. Samen vormen zij één natie. Met dit in mijn achterhoofd ging ik de Nieuwe Kerk in, met mijn tante, moeder en oma.

Oorspronkelijke bewoners

De Nieuwe Kerk was bomvol. Terwijl we de eerste ruimte binnenlopen hoor ik jungle geluiden en op een enorme banner is een afbeelding van een inheemse te zien. Hoofdtooien, sieraden allemaal stuk voor stuk vakmanschap. Grappig zegt mijn tante:

“vroeger moest ik er niets van hebben al die typisch Surinaamse dingen, maar nu begin ik er steeds meer waarde aan te hechten,”

Ik herken een aantal voorwerpen van thuis, en samen met mijn tante genieten we van het feit dat een stukje van onze cultuur nu op een informatieve manier voor iedereen te zien.

Persoonlijk ging mijn interesse uit naar de stammen. De Kalinya’s (Caraïben), de Lokono’s (Arowakken) wonend aan de kuststrook, en de Akoerio, Trio en Wayana wonen meer in het binnenland van Suriname. Als we naar Suriname gaan dan gaan we altijd even naar het dorp van mijn overgrootvader, het voelde bijna alsof ik daar even was, maar de context ontbrak. De Europeanen hadden de inheemsen ook als slaven willen gebruiken, maar dit is niet gelukt wegens grote aantallen zieken en doden. Voordat de slaven uit Afrika werden gehaald hebben deze stammen ook geleden onder de bezetting.

Suriname inheemse bevolking

Slavernij in Suriname

Een van de meest indrukwekkende werken waar ik zeker even stil ben blijven staan was de installatie Installatie in het koor. Armen reiken door het hekwerk van het koor. Het oogt aangrijpend, en dat is het ook want ze geven het duistere verleden dat Nederland en Suriname delen weer.

Slavernij Suriname de Nieuwe Kerk

Attributen zoals boeien en een zweep en documenten van slavenhalers over de mensenhandel en, lijfstraffen vertellen een verhaal.  Een verhaal dat in de schoolbanken amper aan bod komt, ofwel eenzijdig onder het thema van de “Gouden Eeuw”. Het verhaal van mijn voorouders. Terwijl ik er even bij stil sta lopen er twee Nederlandse dames voorbij. “Afschuwelijk” zeggen ze en alsof het ze net iets teveel wordt lopen ze gauw verder.

Suriname en de Tweede Wereldoorlog

Als er over de Tweede Wereldoorlog gesproken komt Suriname niet vaak aan bod. In de Nieuwe Kerk staat een bak met roodbruin zand. Het laat zien dat Surinaamse bauxietmijnen in de Tweede Wereldoorlog een grote rol speelde. Circa 70% van het bauxiet uit Suriname is gebruikt voor de bouw van Amerikaanse oorlogsvliegtuigen. Maar ook leverde Suriname manschappen om tegen Japan te vechten voor de bevrijding van het huidige Indonesië.

De Binnenlandse Burgeroorlog

In een van de ruimtes staan een gedekte tafel. De stoelen zijn bedekt met pagni’s (doeken) met rouwkleuren, de borden zijn bedrukt met gebeurtenissen uit dit pijnlijke stukje geschiedenis. Het is een installatie van Surinaamse kunstenaar Marcel Pinas (48). Hij verteld het verhaal van de binnenlandse burgeroorlog. Desi Bouterse grijpt in 1980 met een staatsgreep de macht in Suriname. Economisch ging het slecht, honderden Marrons (afstammelingen van gevluchte slaven) clashten in 1986 uit onvrede met het leger. Dorpen werden geruïneerd, infrastructuur en onderwijsinstellingen aangevallen. Het dieptepunt van de burgeroorlog was het bruut vermoorden van 39 bewoners in het dorp Moiwana.

Installatie van Marcel Pinas over de Binnenlandse Burgeroorlog
installatie van Surinaamse kunstenaar Marcel Pinas (48)

Surinaamse Cultuur

De typische cultuur zoals ik die ken, huismiddeltjes als “Bita”, een schaafijs karretje waar een deuntje uit klinkt. de kledendracht van de verschillende bevolkingsgroepen groots uitgestald zijn allemaal prachtig en herkenbaar. Maar, voor mijn gevoel ligt de focus helemaal niet alleen op de Surinaamse gezelligheid. Het is een kunstzinnige expositie waarin ook zwaardere onderwerpen worden belicht. De tot de verbeelding sprekende installaties en verhalen maken het zeer zeker de moeite waard is om te bezoeken.

Ik bezoek graag exposities over andere culturen, maar dit was toch heel anders. Voor het eerst zie ik meer dan een hoekje in het Tropenmuseum over mijn eigen cultuur. De Surinaamse cultuur in Nederland bloeit op, er is meer geluid en zichtbaarheid en dat leidt tot meer interesse. Onderweg naar buiten in het winkeltje vraagt een dame om advies, mijn dochter gaat trouwen in Suriname, zegt ze trots. Ik raad haar mijn favoriete kookboek aan en voel een gevoel van blijdschap voor de voor mij onbekende bruid. In het café van de Nieuwe Kerk vraagt een stel wat ik ervan vond en of Suriname een leuk vakantieland is, “Een vriendin zei dat het een van de mooiste landen is die ze ooit heeft gezien,” Ik kon dat alleen maar beamen, , maar in gedachte ben ik dan al bezig met het boeken van mijn volgende reis om al dat moois weer in het echt te bewonderen.

Geef een reactie

%d bloggers liken dit: